GenelİslamKadere iman

Dinimizde Hayır ve Şer Kavramlarının Kısa Açıklamaları

Hayır ve Şer
Hayır ve Şer nedir?

Hayır ve Şer Kavramları üzerinde duracağız. Hayr demek sözlükte “iyilik yapmak,  faydalı iş ” manasına gelir ve Allah’ın emrettiği, sevdiği ve hoşnut olduğu, razı olduğu fiillerdir. Şer ise sözlükte “kötü, fena iş” anlamında olup Allah’ın rıza göstermediği, sevmediği, istemediği fiillerdir.

Hayır ve Şer dediğimizde bunları yaratanın Allah olduğunu bilmektir. Zira yaratıcı Allah’tır ve O’ndan başka yaratanda olamaz. Bize bakan yönü ise hayrın ve şerrin bizim cüzi irademiz ile olmasıdır. Bundan dolayı da iyi ve kötü bütün davranışlarından sorumlu olduğumuzdur

Amentü duasında yani imanın esaslarını zikrettiğimiz duada söylediğimiz üzere Müslüman olan kişi kadere, hayır ve şerrin Allah’tan olduğuna inanır. Dinimizde hayrı da şerri de alemlerin Rabbi olan Allah Teâlâ   yaratır. Çünkü yaratılmış olan her şey onun irade, takdir ve kudreti altındadır.

Hayır ve Şer Allah’tandır

Alemde Allah’tan başka gerçek ilah, mülk ve kudret sahibi, tasarruf yetkisi olan bir başka zat yoktur. Yaratan Allahtır ama insan, hayrı da şerri de kendi iradesi ile tercih eder.

Allah’ın hayra rızası vardır ama şerre ise yoktur. Hayrı tercih eden (mükafat) ödül, şerri tercih eden (mücazat) ceza görecektir. Yani  kul hür iradesi ile bir tercih yapar, Allah ise kulun tercihine binaen hayır ve şer olarak halkeder  yani yaratır.

Yoksa Allah kulların kötü filleri yapmalarından hoşnut olmaz, şerri emretmez. Teşbihte hata olmasın insanlar kibrit üretir ama ateşin kullanımdaki irade serbesttir.Kibritle orman yakan bir insan ”benim suçum yok” diyemez .Yada yangın olmasın diye ateşi ortadan kaldırmak (dolayısıyla ısınma,pişirme gibi işlemlerimiz olamayacaktır) akıl karı değildir.

Ehl-i Sünnet’e göre, Allah’ın şerri takdir edip yaratması kötü ve çirkin değildir. Fakat kulun şer işlemesi, şerri tercih etmesi  kötü ve çirkindir. Mesela büyük, gösterişli, sanatlı, faydalı bir park yapılsa ihtiyaç  gereği( Allah’ın  yarattıkları için hikmet gereği demek uygundur) çöp bidonları yerleştirmek gerekir.

Bir kişi de düşünün parkta gezip eğleneceği yerde çöplerin orada gezse ,üstü başı batsa,midesi bulansa  ve çöp bidonlarını oraya koyanı suçlasa ne kadar doğru olur. Bunlar gibi Cenabı Hak hikmeti gereği, şerlerle hayırları  karışık yaratmış ama o şerri işlemek için değil bilakis belki uzak durmamız için ve bilemediğimiz bazı hikmetlere binaen böyle irade etmiş.

Hayır ve Şer ile cüzi irade

Yani Cenabı Hak hayrı ve şerri yaratmayı dilemiş ama tercih etmeyi kullara bırakmıştır. İşte bu yüzden mes’uliyet bize aittir. Örneğin usta bir ressam, sanatının bütün inceliklerine riayet ederek, çirkin bir adam resmi yapsa, o zatı takdir etmek ve sanatına duyulan hayranlığı belirtmek için “ne güzel resim yapmış” denilir. Bu durumda resmi yapılan adamın çirkin olması, resmin de çirkin olmasını gerektirmemektedir.

Rabbimiz  mutlak anlamda hikmetli  iş yapar abes iş yapmaz . Onun şerri yaratmayı dilemesinde  gizli ve açık bazı hikmetler vardır. İyiden kötüyü, hayırdan şerri ayırt edebilelim diye, Allah eşyayı zıtlarıyla birlikte yaratmıştır.

Ayrıca insana şer ve kötü şeylerden korunma için akıl,irade  vermiş, şerden sakınma güç ve kudretini vermiştir. Aklı, iradesi olamayanı zaten mes’ul etmemiş. Dünyada şer olmasa hayrın manası anlaşılamaz, bu dünyanın bir imtihan dünyası olmasındaki hikmet gerçekleşemezdi.

Soruyorum size bu imtihan olmasa Ebu Cehil Hazreti Ebu Bekir’den nasıl ayrılırdı ya da bilenle bilmeyen ,yapanla yapmayan neye göre ayrılırdı. Allah şerleri yaratmakla adalet ve hikmeti gereği olarak  veya kendisinden sonra gelecek bir hayra vasıta olması için ya da daha kötü ve zor bir şerri defetmeyi murat etmiş olabilir ve Allah’ın kudreti ile meydana gelen her hayır ve şer  işte ya kendimiz, ya başkaları, ya da toplum için birtakım faydalar bulunabilir.

Bir şeyin şer olması bize göredir. Mesela yağmur bizim camımızı kirletiyor diye yağmasa bütün hayvanat ve nebatata zulüm olur,bizim camımızın kirlenmesi cüzi bir şerdir ama yeryüzünün sulanıp temizlenmesi büyük bir hayırdır. Bizim başımıza cüzi şer gelmesin diye o büyük hayırları terk etmek asıl şer ve zulüm bu olur.

Hayır ve Şer Hakkında Ayet Var Mı?

Evet vardır bir âyette bu husus şöyle geçer: “Umulur ki, hoşlanmadığınız bir şey sizin için hayırdır. Ve yine umulur ki, sevdiğiniz bir şey de sizin için şerdir. Siz bilmezsiniz, Allah bilir” (el-Bakara 2/216).

Hayır ve Şer İçin Peygamber Efendimiz (s.a.v)’in Hayatından Bir Örnek

Peygamber Efendimiz (s.a.v)’in yurdundan ayrılmaya zorlanıp Mekke’den Medine’ye hicret etmesi ilk bakışta birçok kimseye şer olarak değerlendirmiş ise de, bu olay bir süre sonra Mekke’nin fethi gibi iyi bir sonuca ortam hazırlamış ve nice hayırlı gelişmelere vesile olmuştur.

Hayır ve şer kavramları üzerine elbette başka şeylerde söylenebilir şimdilik bu kadarla iktifa ediyoruz. Unutmayalım ki şer dediğimiz aslında hayır olabilir hayır dediğimizde şer. O halde hiç bir hadiseye bir hüküm vermeyelim vesselam..


Leave a Response